Klimt

De
Gustav Klimt werd geboren op 14 juli 1862 en stief in Wenen op 6 februari 1918. Hij was een Oostenrijkse symbolistische schilder en een van de meest prominente leden van de Wiener Sezession, de Weense jugendstilbeweging.
Klimt werd geboren in de buurt van Wenen in een armoedig gezin. Zijn vader was goudgraveerder. Misschien heeft dit Klimt beïnvloed bij zijn gebruik van goud in zijn schilderijen. In zijn begintijd werd het werk van Klimt niet gewaardeerd door de gevestigde orde, die zijn schilderijen pornografisch vond. Om zich af te zetten tegen de traditionele opvattingen richtte Klimt de Wiener Secession op, de Oostenrijkse variant van de jugendstil of de modern style. Gustav Klimts werk bestaat vooral uit schilderijen, maar hij heeft ook muurschilderingen, tekeningen en collages vervaardigd.
Publié le : jeudi 22 décembre 2011
Lecture(s) : 12
Licence : Tous droits réservés
EAN13 : 9781781608135
Nombre de pages : 82
Voir plus Voir moins
Cette publication est uniquement disponible à l'achat

KLIMT©Confidential Concepts, worldwide, USA
ISBN: 978-1-78160-808-1
Alle rechten wereldwijd voorbehouden
Tenzij anders vermeld, behoort het copyright van de
gebruikte werken tot de desbetreffende fotografen.
Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede
zorg, is het niet altijd mogelijk geweest het eigendomsrecht
vast te stellen. In dit geval verzoeken we U zich te
adresseren tot de uitgever.Gustav
Klimt4en zelfportret schilderen zegt me niets. Welke onderwerpen me dan wel
interesseren? Andere mensen en in het bijzonder vrouwen.’ De werken van‘EKlimt getuigen van originaliteit en stralen een betoverende sfeer uit. Zijn
sensuele, erotische schilderijen evoceren een wereld van genot en luxe waarin het
aangenaam vertoeven is. Hun aanblik doet ons de kille sfeer van het postmoderne
tijdperk waarin we leven vergeten.
Geen enkele verwijzing naar de buitenwereld verstoort de charme van de allegorieën,
portretten, landschappen en andere onderwerpen die hij in beeld brengt. De Oosters
geïnspireerde kleuren en motieven (Japan, het oude Egypte en Byzantijns Ravenna
waren grote inspiratiebronnen voor Klimt), het tweedimensionale perspectief zonder
dieptewerking en de stilering van het beeld liggen aan de basis van dit betoverende
oeuvre waarin het vrouwenlichaam zich in al zijn zinnelijkheid toont.
DE BEGINJAREN
Gustav Klimt wordt in 1862 geboren als zoon van eenvoudige ouders. Zijn vader, een
goudsmid-graveur, slaagt er met moeite in zijn gezin van zeven kinderen te
onderhouden. Op veertienjarige leeftijd verkrijgt de jonge Klimt een staatsbeurs om aan
de Kunstgewerbeschule (Weense kunstnijverheidsschool) te gaan studeren. Al snel komt
zijn schilder- en tekentalent aan het licht. Zijn allereerste werken bezorgen hem een
ongewoon vroegtijdig succes. In 1879 neemt hij zijn eerste belangrijk initiatief en richt
hij, samen met zijn broer Ernst en met Franz Matsch, de Künstlerkompagnie (de
kunstenaarsvereniging) op.
Wenen kent aan het einde van de 19de eeuw een periode van architecturale bloei.
Keizer Frans-Jozef besluit in 1857 de vestingmuren rond het middeleeuwse centrum van
de stad af te breken. Met het geld van de belastingplichtigen wordt vervolgens de Ring
gebouwd: een reeks schitterende verblijven omringd door prachtige parken. Deze
bouwwerken bieden Klimt en zijn gezellen alle gelegenheid om hun talenten te tonen.
De opdrachten stromen binnen en in 1879 nemen de jonge kunstenaars deel aan de
decoratiewerkzaamheden voor een feest met historisch thema, georganiseerd voor de
zilveren bruiloft van Frans-Jozef en keizerin Elisabeth. In 1880 volgt een nieuwe
opdracht: ditmaal gaat het om de plafondschildering van de kuurinrichting van
Karlsbad. Deze eerste verwezenlijkingen bezorgen Klimt een zekere faam.
1. De Fabel, 1883, olie Uit jeugdwerken zoals De Fabel, Idylle of Naakte Man blijkt reeds hoe getalenteerd en
op doek, 85 x 117 cm,
beloftevol de jongeman is, hoewel hij zich hier nog beperkt tot het uitbeelden van
Historisches Museum,
allegorische en academische onderwerpen. Wenen.
5In De Fabel en in De Maagd zijn de vrouwen mollig en kunstig in sobere draperingen
gehuld. Ze dragen het haar los naar achteren in de nek. Hun sensualiteit heeft iets
moederlijk en hun naaktheid is veeleer decoratief dan opwindend.
Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen deze schilderijen en werken uit de
17de en 18de eeuw. Vroeger maskeerde een zedige ‘V’, zoals bij kinderpoppen, de
schaarse schaamharen. Zo werden ook in bepaalde kunstwerken uit de
middeleeuwen of de renaissance, de mannelijke of vrouwelijke geslachtsdelen,
uitgebeeld door een stoutmoedige kunstenaar, door zedige zielen voorzien van een
vijgenblad.
Vanaf 1896 wordt Klimt explicieter. In de finale tekening voor Sculptuur (die erg afwijkt
van het schilderij met dezelfde titel), draagt de vrouw het haar los en is het
schaamhaar zichtbaar. Ze kijkt de toeschouwer recht in de ogen en staat in de
deuropening alsof ze in haar naaktheid betrapt werd. In haar valse onschuld nodigt
ze uit tot liefkozingen.
Het schilderij is daarentegen conventioneler van stijl: het frontale van de houding en
de sculpturale pose zijn klassieker van aard. Het haar is opgestoken en het
schaamhaar is onzichtbaar.
DE SEZESSION
Dank zij het succes van zijn eerste werken bouwt Klimt een sterke reputatie op en
wordt hij een succesvol kunstenaar. In 1892, na de dood van zijn vader en van zijn
broer Ernst verandert zijn relatie met de schilder Matsch. Hij begint gevaarlijker paden
te bewandelen. In 1894 verhuist Matsch uit het gemeenschappelijke atelier.
In 1897 verlaat Klimt, samen met enkele goede vrienden, het uitermate conservatieve
Künstlerhausgenossenschaft (Oostenrijks kunstenaarsgenootschap), en sticht hij onder
de naam Sezession een beweging die hij zelf voorzit.
De erkenning laat niet op zich wachten. Dank zij het succes van twee in 1898
georganiseerde tentoonstellingen kan de Sezession in een nieuw gebouw worden
ondergebracht. Boven de ingangspoort van het door José Maria Olbrich ontworpen
bouwwerk prijkt het devies van de beweging: ‘Voor de tijd zijn kunst, voor de kunst
2. Idylle, 1884, olie haar vrijheid’. De Sezession biedt niet enkel een podium voor het beste in de
op doek, 50 x 74 cm,
Oostenrijkse kunst, maar zet ook de poorten van het Keizerrijk open voor
Historisches Museum,
kunstwerken uit heel Europa. Wenen.
67Zo ontdekt het Weense publiek de Franse impressionisten en de Belgische
naturalisten. Klimt is het boegbeeld van de beweging. Toch staat zijn succes als
moderne kunstenaar zijn status van gevestigde en ‘salonfähige’ schilder in de weg. Al
snel doen een hele reeks schandalen de ronde die zijn loopbaan ingrijpend zullen
beïnvloeden.
DE SCHANDALEN
In 1894 bestelt de Weense universiteit een reeks schilderijen bij Klimt en Matsch. De
opgelegde thema’s zijn de Wijsbegeerte, de Geneeskunde en de Jurisprudentie. De
universiteit verwacht waardige, formele en klassieke werken die de wijsheid van de
filosofen en de helende krachten van de geneeskunde in beeld brengen en die
gestalte geven aan de plechtstatigheid van de rechtspraak in de vorm van een
sculpturale ‘Vrouwe Justitia’ die met gesloten ogen een weegschaal vasthoudt. Klimt
besluit echter zijn eigen inspiratie te volgen.
Na enkele jaren van hard labeur levert hij eindelijk zijn doeken af. Het schandaal dat
ze opwekken, is echter zo groot dat hij de reeds gestorte voorschotten moet
terugbetalen en zijn schilderijen terugnemen. Op de Wereldtentoonstelling van 1900
te Parijs krijgt hij een gouden medaille voor De Wijsbegeerte. Deze eerbetuiging
verandert echter volstrekt niets aan de opinie van het Weense publiek. Wanneer hij
een jaar later De Geneeskunde presenteert, breekt er een nog veel heviger dispuut uit.
De betekenis van dit doek is moeilijk te vatten. Wat heeft de kunstenaar willen
uitdrukken? Het tafereel is chaotisch: de massa lichamen, de oude, gerimpelde
personages en de doodshoofden evoceren veeleer het lijden van de mens dan zijn
genezing. Twee vrouwen, een bovenaan en een onderaan links, contrasteren met
deze helse sfeer en oefenen een intrigerende aantrekkingskracht uit.
De slang bij het personage links verwijst naar de klassieke uitbeelding van de
geneeskunde. Het lichaam van deze vrouw is omstrengeld door vergulde versieringen
en haar houding verleent haar veeleer de allure van een offerpriesteres dan van een
genezer. De vrouw bovenaan staat met uitgestrekte armen in een houding van
overgave en is naakt. Een parodie van de kruisiging?
3. Mannelijk naakt, Haar onderbuik trekt de aandacht van de toeschouwer. Dit personage illustreert niet
naar rechts stappend. enkel het buitengewone tekentalent van Klimt, maar ook zijn durf. De lijnvoering en
het schaduwspel leiden het oog onweerstaanbaar naar de schaamstreek. Voor de
4. Allegorie van de
schets poseerde de vrouw ongetwijfeld liggend of leunend tegen een meubel. ‘Sculptuur’, 1889.
89105. Definitieve tekening
voor de allegorie van de
‘Sculptuur’, 1896.
6. Definitieve tekening
voor de allegorie
‘Tragedie’, 1897,
zwart krijt, lavis, goude
en witte ophogingen,
42 x 31 cm, Historisches
Museum, Wenen.
11Op het schilderij daarentegen verschijnt ze rechtopstaand, wankel, op het punt haar
evenwicht te verliezen.
Uit deze voorstellingen blijkt dat Klimt niet langer geïnteresseerd is in de vrouwelijke
rondingen die zo geliefd waren in de traditionele academische stijl van de 19de eeuw.
Hij geeft er nu de voorkeur aan de vrouwen slank, ongedwongen, met lang,
loshangend haar voor te stellen. De vrouw toont zich seksueel aantrekkelijk en zelfs
provocerend.
In haar memoires schrijft Berta Zuckerkandl, een tijdgenote van Klimt het volgende:
‘Met de Weense vrouwen als uitgangspunt, schiep Klimt een vrouwelijk ideaal:
modern, met een kinderlijk gezicht. Zijn vrouwen waren op mysterieuze wijze
fascinerend. Hoewel het woord ‘vamp’ nog niet was uitgevonden, tekende Klimt, lang
voor ze werkelijk bestonden, vrouwen met een zelfde uitstraling als Greta Garbo of
Marlene Dietrich.
‘Ich erlebte fûnfzig Jähre Weltgeschicht’
‘Ik beleefde vijftig jaar wereldgeschiedenis’, Stockholm, 1939
Het portret van Berta Zuckerkandl uit 1909, Dame met hoed en boa illustreert deze
opmerking uitstekend. Het gelaat half verborgen onder de veren en de hoed, de
halfgesloten ogen en de uitdagende blik maken van Berta het bruinharige alter ego
van Marilyn Monroe.
In 1902 organiseert de Sezession haar 14de tentoonstelling. Klimt grijpt deze
gelegenheid aan om de Weense burgerij eens te meer uit te dagen. Een
beeldhouwwerk van Klinger dat Beethoven voorstelt, vormt het middelpunt van dit
evenement. Klimts bijdrage bestaat in een fries. Het hier afgebeelde detail toont De
Begeerte, De Ontucht en De Overdaad en bekleedde een deel van de centrale wand van
de ruimte waarin Klingers beeld stond opgesteld.
Waarom koos hij deze thema’s als eerbetoon aan Beethoven? Niemand kan hier een
pasklaar antwoord op geven. Wel is duidelijk dat deze fries de kiemen van veel van
zijn latere creaties bevat. Het meest markante aspect van Klimts oeuvre schuilt in het
gebruik van met exotische motieven bedrukte stoffen.
7. Pallas Athene, 1898, Ze zijn veel meer dan louter achtergrond en worden soms even belangrijk als de
olie op doek,
personages zelf. In De Begeerte heeft het haar van het personage bovenaan links twee
75 x 75 cm, Historisches
tegenstrijdige functies: Museum, Wenen.
121314het versluieren van het geslachtsdeel van de vrouw en het ernaar toe leiden van de
blik. Het imposante personage van De Overmaat heeft meer weg van een Oosterse
pasja dan van een vrouw. Het lijkt wel een man die zo corpulent is dat zijn borst op
een vrouwenboezem lijkt.
8. Portret van een vrouwEens te meer reageert de uitermate conservatieve Weense society buitengewoon
(Mevr. Heymann?),
heftig op de nieuwe uitdagingen van Klimt. Hun reactie is vergelijkbaar met die van rond 1894, olie op hout,
een hedendaagse amateur die aanstoot neemt aan de werken van Damien Hirst. Een 39 x 23 cm, Historisches
Museum, Wenen.tijdgenoot van Klimt, Felix Salten vertelt:
‘Plots weerklinkt een luide uitroep in het midden van de zaal: ‘Afzichtelijk!’. Een 9. Zwevende vrouw, 1900,
aristocraat, conservator en verzamelaar, voor één keer door de Sezession samen met Studie voor ‘De
Geneeskunde’, zwartenkele goede vrienden toegelaten, was bij het zien van Klimts fresco’s zijn
potlood, 41,5 x 27,3 cm,
koelbloedigheid verloren. Met schrille stem krijste hij... ‘Afzichtelijk’!’, terwijl hij de
Graphische Sammlung
muren te lijf ging.’ Albertina, Wenen.
151610. Stromend water, 1898,
olie op doek,
52 x 65 cm,
privé-verzameling.
11. Compositie-ontwerp
voor ‘De Geneeskunde’,
1897-98, potlood,
72 x 55 cm, Wenen.
1712. Definitieve tekening
voor ‘Nuda Veritas’,
1898.
13. Nuda Veritas, 1899,
olie op doek,
252 x 56 cm, Wenen.
14. Nuda Veritas (detail),
1899, olie op doek,
252 x 56 cm, Wenen.
1819Klimt die een eind verder aan het werk was, vergenoegde zich ermee een
geamuseerde blik te werpen in de richting van het heerschap dat er prompt
vandoor ging.
Elk nieuw schandaal wordt door de schilder met een zelfde gelijkmoedigheid
ondergaan. Door de episode van de Faculteitsschilderijen verliest hij de steun van de
Keizer en van de dominerende klasse. Zijn portretten leveren hem echter flinke
inkomsten op en verzekeren hem financiële onafhankelijkheid. Door de schandalen
weigert men hem evenwel tot driemaal toe een leerstoel aan de Academie. Zijn
nominatie als erelid, in 1917, was maar een schrale troost.
WENEN TIJDENS HET ‘FIN DE SIÈCLE’
Ook al zijn de hogere klassen van de Weense maatschappij verzot op bals, opera,
theater en muziek, ze blijven uitgesproken conservatief. Een streng katholicisme,
gepaard aan starre sociale zeden, maken dat het er, althans in schijn, deftig aan toe
gaat. Men geeft zich maar al te graag over aan allerlei soorten door de maatschappij
verboden zinnelijk genot, zoals de wals. Desondanks boezemen de openlijk erotische
en ‘weerzinwekkende’ voorstellingen deze maatschappij afschuw in.
Deze tegenstrijdigheid is uitermate kenmerkend voor de heersende moraal tijdens het
Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk aan het einde van de 19de eeuw.
Klimt werd geboren in Wenen aan de vooravond van ingrijpende historische
veranderingen. De schilder beleefde de teloorgang van de hoofdstad van een immens
door Frans-Jozef bestuurd rijk met een bevolking van vijftig miljoen zielen. Bij zijn
overlijden in 1918 zal de staat van de Habsburgers nog maar zeven maanden stand
houden. Oostenrijk wordt, na de wapenstilstand die een einde maakt aan de Eerste
Wereldoorlog, een kleine natie van zeven miljoen inwoners, waarvan drie miljoen in
de omgeving van Wenen leven.
Twintig jaar later wordt het land door Adolf Hitler geannexeerd bij nazi-Duitsland.
De ironie van de geschiedenis wil dat de Duitse dictator ter wereld kwam op15. Twee studies van een
rechtopstaand naakt, Oostenrijks grondgebied.
van links gezien voor
het compositie-ontwerp
De ondergang van Oostenrijk was al lang voor de geboorte van Klimt begonnen. Hetvan ‘De Geneeskunde’.
Keizerrijk leed op alle fronten de ene na de andere nederlaag, ook binnen de eigen
16. Dame met hoed en grenzen. Deze herhaalde mislukkingen werden als evenzoveel alarmsignalen
boa, 1909, olie op
beschouwd. Duizenden Tsjechen, Hongaren, Polen, joden en Roemenen trokken weg
doek, 69 x 55,8 cm,
uit de armste delen van het Keizerrijk om in de hoofdstad werk te zoeken. privé-verzameling.
20

Soyez le premier à déposer un commentaire !

17/1000 caractères maximum.

Diffusez cette publication

Vous aimerez aussi

Les plus belles œuvres de Gustav Klimt

de Presses-Electroniques-de-France

Gustav Klimt

de parkstone-international

Erotische Kunst aus Asien

de parkstone-international

Die erotische Fotografie

de parkstone-international

Der Ursprung der Welt

de parkstone-international

suivant